Grupy leków przeciwdepresyjnych: SSRI, SNRI, NaSSA, NDRI i leki multimodalne

SSRI, czyli punkt wyjścia

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny blokują białko, które wciąga serotoninę z powrotem do neuronu. Serotonina zostaje dłużej w szczelinie synaptycznej, a układ nerwowy przez kolejne tygodnie dostraja się do nowych warunków. Ta grupa jest najczęściej wybierana na start, bo działania niepożądane są zwykle łagodniejsze niż w klasach starszych.

Do SSRI należy między innymi paroksetyna, dostępna w tabletkach 20 mg i 40 mg pod nazwami Seroxat, Rexetin, Paxtin, ParoGen czy Arketis, oraz citalopram i escitalopram. Typowy problem tej grupy to nudności w pierwszych dniach i wpływ na sferę seksualną w dłuższym leczeniu.

SNRI, gdy potrzebna jest też noradrenalina

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny działają na dwa układy naraz. Noradrenalina odpowiada między innymi za napęd, koncentrację i za zstępujące hamowanie bólu, dlatego leki z tej grupy trafiają również do leczenia bólu przewlekłego.

Duloksetyna występuje w kapsułkach dojelitowych 30, 60, 90 i 120 mg (Cymbalta, Dulofor, AuroDulox, Dulsevia) oraz w tabletkach dojelitowych Depratal. Wenlafaksyna ma postacie o przedłużonym uwalnianiu 37,5 do 225 mg. Obie wymagają uwagi przy nadciśnieniu i obie dają wyraźne objawy odstawienne przy pominiętych dawkach.

NaSSA i mirtazapina, osobna logika działania

Mirtazapina nie blokuje transportera. Zamiast tego blokuje receptory alfa-2, przez co neurony uwalniają więcej noradrenaliny i serotoniny, a jednocześnie hamuje receptory histaminowe, co daje senność i wzrost apetytu. Te dwa efekty bywają problemem albo zaletą, zależnie od pacjenta.

Mirtazapina jest zarejestrowana w dawkach 15, 30 i 45 mg, w tabletkach powlekanych (Mirzaten, Mirtazapine Bluefish) oraz w tabletkach rozpadających się w jamie ustnej (Mirtor, Mirtagen, AuroMirta ORO, Mirzaten Q-Tab, Remirta Oro). Bierze się ją wieczorem.

NDRI i bupropion, bez wpływu na serotoninę

Bupropion hamuje wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny, a układu serotoninowego praktycznie nie rusza. Stąd inny zestaw skutków: działa raczej pobudzająco, nie sprzyja przyrostowi masy ciała i rzadziej niż SSRI wpływa na sferę seksualną. Ceną jest ryzyko bezsenności, niepokoju i obniżenie progu drgawkowego.

Bupropion jest zarejestrowany w tabletkach o zmodyfikowanym uwalnianiu 150 mg i 300 mg (Wellbutrin XR, Bupropion Accord, Bucidar, Moreme, Pixigan). Ta sama substancja w preparacie Zyban służy rzuceniu palenia, a w połączeniu z naltreksonem (Mysimba) leczeniu otyłości.

Leki multimodalne

Wortioksetyna łączy blokadę transportera serotoniny z pobudzaniem jednych i blokowaniem innych receptorów serotoninowych. Producent i rejestracja opisują ją jako lek multimodalny, co odróżnia ją od czystych SSRI. W rejestrze figuruje w tabletkach powlekanych 5, 10, 15 i 20 mg oraz w kroplach doustnych 20 mg/ml, pod nazwami Brintellix, Abrix, Varesta, Banavin, Irsamla i kilkoma innymi. Szczegóły zebraliśmy na stronie o wortioksetynie.

Trójpierścieniowe, IMAO i tianeptyna, czyli klasy starsze

Leki trójpierścieniowe działają na kilka układów naraz, w tym cholinergiczny i histaminowy, przez co dają suchość w ustach, zaparcia, senność i wpływają na serce. Dziś sięga się po nie rzadziej w samej depresji, częściej w bólu przewlekłym, migrenie i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym.

Wszystkie wymienione preparaty mają w rejestrze kategorię Rp.

Której grupy lekarz użyje u Ciebie

Wybór zaczyna się od objawu, który najbardziej przeszkadza, i od chorób towarzyszących. Poniżej najczęstsze powiązania, opisane skrótowo, bez wchodzenia w rolę lekarza.

• Bezsenność i utrata masy ciała. Mirtazapina wieczorem bywa naturalnym kandydatem.
• Apatia i brak napędu. Rozważa się bupropion albo SNRI.
• Depresja z bólem neuropatycznym. Duloksetyna łączy oba wskazania.
• Silny lęk towarzyszący depresji. Częściej SSRI, zwykle od niższej dawki startowej.
• Skargi na pamięć i koncentrację. Bywa argumentem za lekiem multimodalnym.

To skróty myślowe, nie zalecenia. Ostateczna decyzja zapada po wywiadzie, w którym liczy się także to, czego pacjent nie chce znosić. Praktyczną stronę zmiany leku opisujemy w artykule o zmianie leku przeciwdepresyjnego.

Najczęstsze pytania o grupy leków