Umów konsultację

Grupy leków przeciwdepresyjnych: SSRI, SNRI, NaSSA, NDRI i leki multimodalne

Grupy leków

Pięć pastelowych miseczek ustawionych w rzędzie

Sześć klas, które spotkasz w polskich aptekach, opisanych mechanizmem działania i preparatami z rejestru. Bez rankingu, bo taki ranking nie istnieje.

W skrócie

Leki przeciwdepresyjne dzieli się według mechanizmu. SSRI podnoszą dostępność serotoniny, SNRI dokładają noradrenalinę, NaSSA działają przez blokadę receptorów, NDRI wchodzą w układ dopaminowy i noradrenergiczny, leki multimodalne łączą wpływ na transporter i receptory serotoninowe, a klasy starsze, czyli trójpierścieniowe i IMAO, działają szeroko i mają więcej ograniczeń. Wszystkie mają w Polsce kategorię Rp.

SSRI, czyli punkt wyjścia

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny blokują białko, które wciąga serotoninę z powrotem do neuronu. Serotonina zostaje dłużej w szczelinie synaptycznej, a układ nerwowy przez kolejne tygodnie dostraja się do nowych warunków. Ta grupa jest najczęściej wybierana na start, bo działania niepożądane są zwykle łagodniejsze niż w klasach starszych.

Do SSRI należy między innymi paroksetyna, dostępna w tabletkach 20 mg i 40 mg pod nazwami Seroxat, Rexetin, Paxtin, ParoGen czy Arketis, oraz citalopram i escitalopram. Typowy problem tej grupy to nudności w pierwszych dniach i wpływ na sferę seksualną w dłuższym leczeniu.

SNRI, gdy potrzebna jest też noradrenalina

Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny działają na dwa układy naraz. Noradrenalina odpowiada między innymi za napęd, koncentrację i za zstępujące hamowanie bólu, dlatego leki z tej grupy trafiają również do leczenia bólu przewlekłego.

Duloksetyna występuje w kapsułkach dojelitowych 30, 60, 90 i 120 mg (Cymbalta, Dulofor, AuroDulox, Dulsevia) oraz w tabletkach dojelitowych Depratal. Wenlafaksyna ma postacie o przedłużonym uwalnianiu 37,5 do 225 mg. Obie wymagają uwagi przy nadciśnieniu i obie dają wyraźne objawy odstawienne przy pominiętych dawkach.

NaSSA i mirtazapina, osobna logika działania

Mirtazapina nie blokuje transportera. Zamiast tego blokuje receptory alfa-2, przez co neurony uwalniają więcej noradrenaliny i serotoniny, a jednocześnie hamuje receptory histaminowe, co daje senność i wzrost apetytu. Te dwa efekty bywają problemem albo zaletą, zależnie od pacjenta.

Mirtazapina jest zarejestrowana w dawkach 15, 30 i 45 mg, w tabletkach powlekanych (Mirzaten, Mirtazapine Bluefish) oraz w tabletkach rozpadających się w jamie ustnej (Mirtor, Mirtagen, AuroMirta ORO, Mirzaten Q-Tab, Remirta Oro). Bierze się ją wieczorem.

NDRI i bupropion, bez wpływu na serotoninę

Bupropion hamuje wychwyt zwrotny dopaminy i noradrenaliny, a układu serotoninowego praktycznie nie rusza. Stąd inny zestaw skutków: działa raczej pobudzająco, nie sprzyja przyrostowi masy ciała i rzadziej niż SSRI wpływa na sferę seksualną. Ceną jest ryzyko bezsenności, niepokoju i obniżenie progu drgawkowego.

Bupropion ma rejestrację w postaci tabletek o zmodyfikowanym uwalnianiu w mocach 150 mg i 300 mg (Wellbutrin XR, Bupropion Accord, Bucidar, Moreme, Pixigan). Ta sama substancja w preparacie Zyban służy rzuceniu palenia, a w połączeniu z naltreksonem (Mysimba) leczeniu otyłości.

Leki multimodalne

Wortioksetyna łączy blokadę transportera serotoniny z pobudzaniem jednych i blokowaniem innych receptorów serotoninowych. Producent i rejestracja opisują ją jako lek multimodalny, co odróżnia ją od czystych SSRI. W rejestrze figuruje w tabletkach powlekanych 5, 10, 15 i 20 mg oraz w kroplach doustnych 20 mg/ml, pod nazwami Brintellix, Abrix, Varesta, Banavin, Irsamla i kilkoma innymi. Szczegóły zebraliśmy na stronie o wortioksetynie.

Trójpierścieniowe, IMAO i tianeptyna, czyli klasy starsze

Leki trójpierścieniowe działają na kilka układów naraz, w tym cholinergiczny i histaminowy, przez co dają suchość w ustach, zaparcia, senność i wpływają na serce. Dziś sięga się po nie rzadziej w samej depresji, częściej w bólu przewlekłym, migrenie i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym.

Starsze grupy leków przeciwdepresyjnych zarejestrowane w Polsce
SubstancjaKlasaPreparaty i moce z rejestru
AmitryptylinaTrójpierścieniowyAmitriptylinum VP, tabletki powlekane 10 mg i 25 mg
KlomipraminaTrójpierścieniowyAnafranil 10 mg i 25 mg, Anafranil SR 75 mg
DoksepinaTrójpierścieniowyDoxepin Teva, kapsułki twarde 10 mg i 25 mg
MoklobemidOdwracalny inhibitor MAO-AAurorix, Mobemid, Moklar, tabletki powlekane 150 mg
TianeptynaOsobny mechanizm glutaminianergicznyCoaxil, Atinepte, tabletki 12,5 mg

Wszystkie wymienione preparaty mają w rejestrze kategorię Rp.

Której grupy lekarz użyje u ciebie

Wybór zaczyna się od objawu, który najbardziej przeszkadza, i od chorób towarzyszących. Poniżej najczęstsze powiązania, opisane skrótowo, bez wchodzenia w rolę lekarza.

  • Bezsenność i utrata masy ciała. Mirtazapina wieczorem bywa naturalnym kandydatem.
  • Apatia i brak napędu. Rozważa się bupropion albo SNRI.
  • Depresja z bólem neuropatycznym. Duloksetyna łączy oba wskazania.
  • Silny lęk towarzyszący depresji. Częściej SSRI, zwykle od niższej dawki startowej.
  • Skargi na pamięć i koncentrację. Bywa argumentem za lekiem multimodalnym.

To skróty myślowe, nie zalecenia. Ostateczna decyzja zapada po wywiadzie, w którym liczy się także to, czego pacjent nie chce znosić. Praktyczną stronę zmiany leku opisujemy w artykule o zmianie leku przeciwdepresyjnego.

Zobacz też: Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, Leki przeciwdepresyjne, Leki przeciwdepresyjne.

Potrzebujesz recepty na lek, który już przyjmujesz?

Wywiad zajmuje kilka minut. E-recepta powstaje dopiero wtedy, gdy lekarz przejrzy dotychczasowe leczenie i uzna ją za zasadną.

Umów konsultację
Kobieta w liliowym swetrze trzyma kubek i patrzy przez okno
Dłonie trzymające kubek ziołowej herbaty nad kremowym kocem

Najczęstsze pytania o grupy leków

Która grupa leków przeciwdepresyjnych jest najskuteczniejsza?

Żadna grupa nie wygrywa u wszystkich pacjentów. Skuteczność poszczególnych leków przeciwdepresyjnych jest zbliżona, a różnice dotyczą przede wszystkim tolerancji i objawów towarzyszących. Dlatego lekarz dobiera grupę do obrazu choroby, a nie odwrotnie.

Czym różni się SSRI od SNRI?

SSRI działa wyłącznie na wychwyt zwrotny serotoniny. SNRI hamuje dodatkowo wychwyt noradrenaliny, co daje silniejszy wpływ na napęd i na przewodzenie bólu, ale też częstsze podnoszenie ciśnienia i tętna oraz wyraźniejsze objawy przy odstawianiu.

Czy leki trójpierścieniowe są jeszcze stosowane?

Tak, choć rzadziej niż kiedyś i zwykle nie jako pierwszy wybór w depresji. Z tej grupy rejestr obejmuje między innymi amitryptylinę (Amitriptylinum VP), klomipraminę (Anafranil) i doksepinę (Doxepin Teva). Wykorzystuje się je także w bólu przewlekłym i w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym.

Czy można łączyć dwa leki przeciwdepresyjne?

Czasem tak, ale wyłącznie z decyzji lekarza. Część połączeń jest niebezpieczna, bo sumuje działanie serotoninergiczne i grozi zespołem serotoninowym. Łączenie leku przeciwdepresyjnego z inhibitorem MAO jest przeciwwskazane i wymaga zachowania przerwy.

Redakcja i recenzja

  • AutorRedakcja MEDINOW Sp. z o.o.
  • Recenzja medycznalek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
  • Opublikowano
  • Zaktualizowano
Wytyczne redakcyjne

Opisujemy leki, ale leczenie prowadzi lekarz, który zna twój przypadek: to on ustala włączenie, zmianę i odstawienie. Przy myślach o odebraniu sobie życia sięgnij po telefon: 116 123, a gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, 112.

250 złDecyzja lekarza po wywiadzieZamów