Umów konsultację
BlogBezpieczeństwo

Leki przeciwdepresyjne w ciąży i podczas karmienia

Dwie kreski na teście u kobiety leczonej przeciwdepresyjnie uruchamiają zwykle jeden odruch: odstawić natychmiast. To najgorsza z możliwych reakcji, bo nieleczona depresja w ciąży też jest ryzykiem, a nagłe przerwanie leczenia dokłada do niego kolejne. Decyzja należy tu do lekarza i jest zawsze indywidualna.

Pierwsza zasada: nie odstawiaj sama

Nagłe przerwanie leczenia przeciwdepresyjnego wywołuje objawy odstawienne niezależnie od tego, czy pacjentka jest w ciąży. W badaniach klinicznych reakcje odstawienne wystąpiły u 23 procent osób kończących sertralinę i u 12 procent kontynuujących, a przy paroksetynie u 30 procent wobec 20 procent przy placebo. Do tego dochodzi ryzyko nawrotu samej depresji w okresie, w którym jest ono szczególnie niepożądane.

Charakterystyka paroksetyny formułuje to wprost i warto zacytować dokładnie: należy unikać nagłego przerywania leczenia paroksetyną podczas ciąży. Nie jest to zalecenie kontynuowania leczenia za wszelką cenę, tylko wskazanie, że sposób ewentualnego zakończenia jest osobną decyzją kliniczną.

Nieleczona depresja w ciąży nie jest stanem neutralnym. Wpływa na odżywianie, sen, korzystanie z opieki położniczej i na zdolność do zajęcia się dzieckiem po porodzie. Dlatego pytanie nie brzmi czy lek jest całkowicie bezpieczny, bo takiej odpowiedzi nie ma, tylko które ryzyko jest w tej konkretnej sytuacji większe.

Co dokumenty mówią o pierwszym trymestrze

Tu różnice między substancjami są największe i najlepiej udokumentowane. Charakterystyka paroksetyny podaje, że niektóre badania epidemiologiczne sugerują zwiększenie ryzyka wystąpienia u płodów wrodzonych wad rozwojowych, zwłaszcza układu sercowo-naczyniowego, na przykład ubytków w przegrodzie międzykomorowej lub międzyprzedsionkowej, związane ze stosowaniem paroksetyny w pierwszym trymestrze ciąży.

Ten sam dokument podaje skalę zjawiska, co jest istotne, bo bez liczb zdanie brzmi groźniej, niż wynika z danych. Ryzyko wady serca u dziecka po ekspozycji na paroksetynę szacuje na poniżej 2 na 100, przy około 1 na 100 w całej populacji. Mechanizm tych zmian pozostaje nieznany.

Praktyczny wniosek z tego punktu: paroksetynę podaje się w ciąży wyłącznie przy ścisłych wskazaniach, a u kobiet w ciąży albo planujących ciążę lekarz rozważa inny lek. Charakterystyka sertraliny nie zawiera analogicznego ostrzeżenia o wadach serca i stwierdza, że w przeprowadzonych badaniach doświadczalnych nie obserwowano wad wrodzonych wywołanych przez tę substancję, przy jednoczesnym braku odpowiednio kontrolowanych badań u kobiet w ciąży.

Nie oznacza to, że któryś lek jest bezpieczny, a inny nie. Oznacza, że stan wiedzy różni się między substancjami i że dokumenty rejestracyjne odzwierciedlają tę różnicę. Profile poszczególnych leków opisujemy osobno, między innymi na stronach o paroksetynie i sertralinie.

Trzeci trymestr i pierwsza doba po porodzie

Druga grupa zagadnień dotyczy nie rozwoju, lecz okresu okołoporodowego. Charakterystyki obu leków opisują ją bardzo podobnie, co sugeruje, że jest to zjawisko klasowe, a nie właściwość jednej substancji.

U noworodków matek stosujących lek w późnym okresie ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze, mogą wystąpić: zaburzenia oddechowe, sinica, bezdech, drgawki, niestabilność temperatury ciała, trudności w karmieniu, wymioty, hipoglikemia, wzmożone lub obniżone napięcie mięśniowe, wygórowanie odruchów, drżenie, drażliwość, letarg, stały płacz, senność i zaburzenia snu. Dokumenty zaznaczają, że objawy te mogą wynikać z działania serotoninergicznego albo być objawami odstawienia oraz że w większości przypadków rozpoczynały się bezpośrednio lub w ciągu mniej niż 24 godzin po porodzie. Dlatego noworodka poddaje się obserwacji.

Osobno wymieniany jest zespół przetrwałego nadciśnienia płucnego noworodków. Badania epidemiologiczne łączą SSRI brane w ciąży, szczególnie w ostatnich tygodniach, z wyższym ryzykiem tego zespołu: mniej więcej 5 przypadków na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej 1 do 2 na 1000.

Trzecia sprawa dotyczy matki: przyjmowanie SSRI lub SNRI w miesiącu przed porodem wiąże się według danych obserwacyjnych z wyższym, choć mniej niż dwukrotnie, ryzykiem krwotoku poporodowego. To informacja, którą warto przekazać zespołowi prowadzącemu poród, niezależnie od tego, co ustalono z psychiatrą.

Karmienie piersią

Karmienie jest rozpatrywane osobno od ciąży, bo drogi narażenia i ilości są zupełnie inne, a wnioski w dokumentach bywają łagodniejsze.

W przypadku sertraliny opublikowane dane wskazują, że do mleka przenikają niewielkie ilości substancji i jej metabolitu, a u niemowląt karmionych piersią stwierdzano na ogół bardzo niskie lub niewykrywalne stężenia w surowicy, z pojedynczym opisanym wyjątkiem bez zauważalnego wpływu na stan zdrowia dziecka. Charakterystyka nie zaleca stosowania leku u matek karmiących piersią, chyba że w ocenie lekarza korzyści przewyższają ryzyko.

Charakterystyka paroksetyny ujmuje to tak: do mleka przechodzi niewiele substancji, a w opublikowanych badaniach u karmionych piersią niemowląt jej poziom we krwi był niewykrywalny albo bardzo niski, bez oznak działania leku. Dokument dodaje, że jeśli nie przewiduje się objawów, można rozważyć karmienie piersią.

Różnica w sformułowaniach nie jest przypadkowa i pokazuje, dlaczego decyzję podejmuje się indywidualnie. Nie da się z tych zdań wyprowadzić uniwersalnej odpowiedzi, można natomiast wyprowadzić wniosek, że karmienie i leczenie nie wykluczają się automatycznie.

Jak wygląda ta rozmowa z lekarzem

Decyzja zapada w trójkącie: pacjentka, psychiatra prowadzący leczenie i lekarz prowadzący ciążę. Każdy z nich wnosi inną część obrazu i żadna z tych części nie wystarcza osobno.

W ocenie waży przede wszystkim to, jak ciężki jest leczony epizod, czy wcześniej były nawroty i co je wywoływało, co działo się przy poprzednich próbach odstawienia leku, który tydzień ciąży trwa i czy leczenie było kontynuowane po zajściu w ciążę. Te okoliczności decydują bardziej niż sama nazwa substancji.

Trzeba też z góry wiedzieć, że każda zmiana leczenia ma własne konsekwencje. Według charakterystyk leków przeciwdepresyjnych start leczenia i każda zmiana dawki to czas, gdy lęk, niepokój i myśli samobójcze mogą na chwilę przybrać na sile, a najmocniej dotyczy to osób przed 25. rokiem życia. W ciąży i po porodzie oznacza to gęstszy, a nie rzadszy kontakt z lekarzem po każdej takiej zmianie.

Myśli o odebraniu sobie życia, które się pojawiają albo przybierają na sile, nie mogą czekać do następnej wizyty. O każdej porze i za darmo: dorośli 116 123, Centrum Wsparcia 800 70 2222, dzieci i nastolatki 116 111. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112.

Dokumenty rejestracyjne dostarczają liczb, ale nie podejmują decyzji za nikogo. Zdanie, które w nich wraca w różnych wersjach, brzmi zawsze podobnie: lek stosuje się wtedy, gdy stan kliniczny pacjentki to uzasadnia i gdy potencjalne korzyści przeważają nad zagrożeniami. Warto przy tym zaplanować dalszy ciąg, bo pytanie o długość leczenia wraca po porodzie w nowej postaci - piszemy o nim w tekście o tym, jak długo trwa leczenie przeciwdepresyjne.

Najczęstsze pytania

Dowiedziałam się o ciąży, biorąc lek przeciwdepresyjny. Odstawić go?

Nie samodzielnie. Gwałtowne odstawienie daje objawy odstawienne i grozi nawrotem, a charakterystyka paroksetyny wprost odradza nagłe kończenie leczenia w ciąży. Skontaktuj się z psychiatrą prowadzącym i poinformuj lekarza prowadzącego ciążę, a do tego czasu nie zmieniaj przyjmowania leku na własną rękę.

Który lek przeciwdepresyjny jest bezpieczny w ciąży?

Żadnego nie da się nazwać bezpiecznym bez zastrzeżeń, bo dla większości brakuje odpowiednio kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Dokumenty rejestracyjne różnicują natomiast substancje: przy paroksetynie zalecają rozważenie alternatywnej opcji u kobiet w ciąży lub planujących ciążę ze względu na sygnał dotyczący wad serca. Wybór należy do lekarza.

Czy dziecko będzie miało objawy odstawienia po porodzie?

Charakterystyki opisują możliwe objawy u noworodków matek stosujących lek w późnym okresie ciąży, między innymi zaburzenia oddechowe, drżenie, drażliwość, trudności w karmieniu i zaburzenia snu, i zaznaczają, że w większości przypadków pojawiają się w ciągu mniej niż 24 godzin po porodzie. Z tego powodu noworodka obejmuje się obserwacją. Nie oznacza to, że wystąpią u każdego dziecka.

Czy mogę karmić piersią, przyjmując lek przeciwdepresyjny?

To zależy od substancji i od oceny lekarza. Dane dotyczące sertraliny wskazują na przenikanie niewielkich ilości do mleka i bardzo niskie lub niewykrywalne stężenia w surowicy niemowląt, a charakterystyka paroksetyny dopuszcza rozważenie karmienia piersią, jeśli nie przewiduje się objawów. Decyzję podejmuje lekarz, znając twój lek i sytuację dziecka.

Czy planując ciążę, warto wcześniej zmienić lek?

To jest właśnie moment, w którym rozmowa ma największy sens, bo pozwala przeprowadzić ewentualną zmianę spokojnie, a nie pod presją. Charakterystyka paroksetyny zaleca rozważenie alternatywnej opcji leczenia u kobiet planujących ciążę. Zmianę leku planuje i prowadzi lekarz.

Kogo poinformować o leczeniu przed porodem?

Zespół prowadzący poród. Jest to ważne z dwóch powodów: noworodka obserwuje się po porodzie, a SSRI lub SNRI przyjmowane w ostatnim miesiącu ciąży według danych obserwacyjnych podnoszą, choć mniej niż dwukrotnie, ryzyko krwotoku poporodowego.

Ta decyzja wymaga lekarza, który zna twoją dokumentację

Ważenie ryzyka leczenia przeciw ryzyku nieleczonej choroby w ciąży opiera się na przebiegu twojego epizodu, dotychczasowych lekach i przebiegu ciąży. Umów się z psychiatrą prowadzącym leczenie i poinformuj lekarza prowadzącego ciążę. Do czasu tej rozmowy nie zmieniaj nic samodzielnie. W ostrym kryzysie dzwoń pod 116 123 albo 800 70 2222 (za darmo, przez całą dobę), a gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, pod 112.

Powiązane wpisy

Bezpieczeństwo

Interakcje leków przeciwdepresyjnych

Połączenia przeciwwskazane, ryzyko krwawienia, osłabienie innego leku oraz zioła i alkohol. Zestawienie oparte na charakterystykach produktów leczniczych.

Redakcja i recenzja

  • AutorRedakcja MEDINOW Sp. z o.o.
  • Recenzja medycznalek. Damian Wojno (OIL Olsztyn, PWZ 3211301)
  • Opublikowano
  • Zaktualizowano
Wytyczne redakcyjne

Opisujemy leki, ale leczenie prowadzi lekarz, który zna twój przypadek: to on ustala włączenie, zmianę i odstawienie. Przy myślach o odebraniu sobie życia sięgnij po telefon: 116 123, a gdy życie jest bezpośrednio zagrożone, 112.

250 złDecyzja lekarza po wywiadzieZamów