Sertralina - działanie, dawkowanie i czego się spodziewać

Krótko: co to za lek

Sertralina należy do selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny. W polskim rejestrze występuje w tabletkach powlekanych o mocach 25, 50, 100 i 150 mg, pod nazwami Zoloft, Asentra, Setaloft, Zotral, Asertin, Sertagen, Stimuloton i kilkoma dalszymi. Każdy z tych preparatów ma kategorię Rp.

Przyjmuje się ją raz na dobę, rano lub wieczorem, z posiłkiem lub niezależnie od niego. Pełną ocenę skuteczności robi się po tygodniach, nie po dniach, a leczenia nie przerywa się nagle.

Mechanizm działania

Serotonina uwolniona do przestrzeni między neuronami jest z niej zabierana z powrotem przez białko transportujące. Sertralina to białko blokuje, więc przekaźnik pozostaje dłużej w miejscu, w którym działa. Selektywność oznacza, że pozostałe układy receptorowe lek zostawia w zasadzie w spokoju, i stąd bierze się lepsza tolerancja niż przy klasach starszych.

Sam wzrost dostępności serotoniny następuje szybko, w ciągu godzin. Poprawa nastroju nie, bo zależy od wolniejszych zmian adaptacyjnych w układzie nerwowym. Ta rozbieżność jest źródłem najczęstszego nieporozumienia: działania niepożądane pojawiają się wcześniej niż efekt terapeutyczny.

Okres półtrwania sertraliny w fazie eliminacji wynosi około 26 godzin, co pozwala na jedną dawkę dobową i sprawia, że stężenie leku nie waha się gwałtownie między kolejnymi tabletkami.

Wskazania

Charakterystyka produktu leczniczego wymienia leczenie epizodów dużej depresji i zapobieganie ich nawrotom, lęk napadowy z agorafobią lub bez niej, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne u dorosłych oraz u dzieci i młodzieży w wieku od 6 do 17 lat, zespół lęku społecznego oraz zespół lęku pourazowego.

To zestawienie tłumaczy, dlaczego sertralina pojawia się w receptach nie tylko przy obniżonym nastroju. W zaburzeniach lękowych bywa lekiem pierwszego wyboru, a leczenie prowadzi się wtedy nieco inaczej niż w depresji, zaczynając od niższej dawki.

Rozpoznanie stawia lekarz. Dopasowanie własnych objawów do listy wskazań nie zastępuje badania psychiatrycznego, a przy pierwszym w życiu epizodzie lekarz często kieruje na wizytę stacjonarną.

Dawkowanie i czas do efektu

Schemat z charakterystyki jest przejrzysty i pokazuje, dlaczego dawka startowa zależy od rozpoznania.

Niższa dawka startowa w zaburzeniach lękowych wynika z danych, a nie z ostrożnościowego gestu: charakterystyka podaje wprost, że taki schemat zmniejsza częstość działań niepożądanych typowych dla początkowej fazy leczenia lęku napadowego.

Co do czasu: początek działania terapeutycznego może wystąpić w ciągu 7 dni, ale osiągnięcie pełnego efektu wymaga zwykle więcej czasu, szczególnie w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych. W depresji leczenie prowadzi się wystarczająco długo, co najmniej sześć miesięcy, aby upewnić się, że objawy ustąpiły. To odpowiedź na pytanie, dlaczego lekarz nie zgadza się na odstawienie po miesiącu dobrego samopoczucia.

Działania niepożądane

Najczęstszym działaniem niepożądanym sertraliny są nudności. Poza tym opisywane są bóle głowy, bezsenność i biegunka. W badaniach nad leczeniem zespołu lęku społecznego zaburzenia seksualne w postaci niezdolności do ejakulacji wystąpiły u 14 procent leczonych mężczyzn wobec 0 procent w grupie placebo; charakterystyka zaznacza, że te działania są zależne od dawki i często przemijają w trakcie dalszego leczenia.

Praktyczny podział wygląda tak: część objawów należy do fazy przyzwyczajania i słabnie po dwóch tygodniach, część utrzymuje się dłużej i bywa powodem rozmowy o zmianie dawki lub leku.

• Start. Nudności, rozbicie, bóle głowy, zaburzenia snu w obie strony, przejściowy niepokój.
• Dłuższe leczenie. Zaburzenia sfery seksualnej, potliwość, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.
• Wymagające kontaktu z lekarzem. Hiponatremia, szczególnie u osób w podeszłym wieku, oraz objawy sugerujące zespół serotoninowy przy jednoczesnym stosowaniu innych leków serotoninergicznych.

Z takimi dolegliwościami nie warto czekać do kontroli za trzy miesiące. Lekarz często łagodzi je zmianą pory przyjmowania albo wolniejszym zwiększaniem dawki, natomiast samodzielne modyfikowanie dawkowania jest ryzykowne i decyzja należy do niego.

Przeciwwskazania i interakcje

Charakterystyka wymienia jako przeciwwskazania nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze, jednoczesne stosowanie nieodwracalnych inhibitorów monoaminooksydazy oraz jednoczesne stosowanie pimozydu.

Przy inhibitorach MAO obowiązują konkretne odstępy: stosowania sertraliny nie rozpoczyna się w ciągu co najmniej 14 dni od zakończenia leczenia nieodwracalnym inhibitorem MAO, a przed rozpoczęciem takiego leczenia sertralinę odstawia się na co najmniej 7 dni. Powodem jest ryzyko zespołu serotoninowego, przebiegającego między innymi z pobudzeniem psychoruchowym, drżeniem mięśniowym i hipertermią.

U osób w podeszłym wieku lek stosuje się ostrożnie ze względu na zwiększone ryzyko hiponatremii. Przy niewydolności wątroby dawki są mniejsze lub rzadsze, a przy ciężkiej niewydolności wątroby sertraliny nie należy stosować. Przy niewydolności nerek dostosowanie dawki nie jest wymagane.

Dlatego przed wystawieniem recepty lekarz pyta o wszystkie przyjmowane leki i suplementy, w tym o tramadol, tryptany i dziurawiec, oraz sprawdza historię wykupionych recept. Jak wygląda taka weryfikacja, opisujemy na stronie o konsultacji psychiatrycznej online.

Odstawianie

Nagłego odstawienia należy unikać. Przy kończeniu leczenia dawkę zmniejsza się stopniowo przez okres co najmniej jednego lub dwóch tygodni, żeby ograniczyć ryzyko reakcji odstawienia. Jeśli objawy pojawią się po zmniejszeniu dawki, lekarz rozważa powrót do dawki poprzedniej, a potem wolniejsze schodzenie.

Skala zjawiska jest znana: w badaniach klinicznych częstość zgłaszanych reakcji związanych z odstawieniem wynosiła 23 procent u osób odstawiających sertralinę wobec 12 procent u osób, które nadal ją przyjmowały. Najczęściej opisywane są zawroty głowy, zaburzenia czuciowe w tym parestezje, zaburzenia snu z bezsennością i intensywnymi snami, pobudzenie lub niepokój, nudności lub wymioty, drżenia i bóle głowy.

To reakcja organizmu na zniknięcie substancji, do której się przystosował, a nie uzależnienie. Tempo odstawiania ustala lekarz, zwykle po okresie stabilnej poprawy. Praktyczną stronę przechodzenia na inną cząsteczkę opisujemy w artykule o zmianie leku przeciwdepresyjnego.

Najczęstsze pytania