Leki przeciwdepresyjne - tabela porównawcza grup i substancji

Co dokładnie zestawiamy w tych tabelach

Grupy leków przeciwdepresyjnych różnią się przede wszystkim tym, w który mechanizm przekaźnictwa wchodzą. Z tego wynika reszta: rytm dawkowania, postać tabletki, to czy lek raczej wycisza czy raczej pobudza, oraz katalog dolegliwości zgłaszanych najczęściej. Dlatego kolumny to mechanizm, moc i postać z rejestru, sposób przyjmowania i profil działań niepożądanych. Kolumny ze skutecznością ani oceny w gwiazdkach tu nie znajdziesz: w badaniach porównawczych skuteczność większości nowszych leków przeciwdepresyjnych jest zbliżona, a o wyborze decydują tolerancja i choroby współistniejące. Narracyjną wersję tego porządku opisujemy w przewodniku po grupach leków przeciwdepresyjnych; ta strona jest jego wersją do przeglądania wzrokiem. Moce, postacie i nazwy preparatów pochodzą z Rejestru Produktów Leczniczych, a każda wymieniona substancja jest w Polsce wydawana z przepisu lekarza.

Sześć grup obok siebie

Pierwsza tabela to poziom najogólniejszy: nazwa grupy, punkt uchwytu w układzie nerwowym i to, z czym pacjenci najczęściej przychodzą po kilku tygodniach przyjmowania.

Kolumna z profilem opisuje częstość skarg, nie pewność ich wystąpienia. Ta sama substancja u dwóch osób daje różny obraz i właśnie dlatego lekarz zaczyna od wywiadu, a nie od tabeli.

SSRI w liczbach z rejestru

Sześć substancji, ten sam mechanizm podstawowy i bardzo różne dawki dobowe, bo różnią się siłą wiązania z transporterem. Porównywanie liczby miligramów między nimi nie ma sensu: 20 mg jednej substancji nie odpowiada 20 mg drugiej.

Praktyczna różnica, której tabela nie pokazuje wprost, to tempo znikania substancji z organizmu. Fluoksetyna utrzymuje się długo i sama łagodzi sobie odstawianie, paroksetyna znika szybko i pominięta dawka bywa odczuwalna następnego dnia. Szczegóły jednej z tych substancji rozpisaliśmy na stronie o sertralinie.

SNRI: dwie substancje, dwa różne zastosowania

Grupa liczy w polskim obrocie dwie cząsteczki, ale ich role wykraczają poza depresję. Duloksetyna trafia też do leczenia bólu neuropatycznego, wenlafaksyna do zaburzeń lękowych. Różnią się także postacią: wenlafaksyna występuje w kapsułkach i tabletkach o przedłużonym uwalnianiu, duloksetyna w postaciach dojelitowych. Żadnej z nich się nie dzieli ani nie kruszy, choć z dwóch odmiennych powodów.

W wenlafaksynie chroniony jest rytm uwalniania rozłożony na całą dobę. W duloksetynie chodzi o coś innego: otoczka dojelitowa osłania substancję przed kwasem żołądkowym, więc rozgryzienie kapsułki zmienia sposób, w jaki lek się uwalnia. Warto też pamiętać, że moce 20 i 40 mg duloksetyny należą do preparatu zarejestrowanego w wysiłkowym nietrzymaniu moczu u kobiet, a nie w depresji; profil kliniczny tej cząsteczki opisujemy osobno na stronie o duloksetynie.

TLPD w tym samym zestawieniu

Klasa najstarsza i najbardziej obciążająca, dziś rzadko wybierana na początek leczenia depresji, za to obecna w bólu przewlekłym i w zaburzeniach obsesyjno-kompulsyjnych.

Mechanizm, powody wycofania z pierwszej linii oraz przeciwwskazania amitryptyliny i klomipraminy rozpisaliśmy osobno.

Pozostałe substancje najczęściej spotykane w rejestrze

Dalsza część rejestru to cząsteczki o mechanizmach na tyle odrębnych, że trudno je wpisać do wspólnej rubryki. Łączy je to, że lekarz sięga po nie, gdy standardowy wybór zawiódł albo gdy dominujący objaw jest nietypowy.

Widać w tej tabeli rzecz, którą łatwo przeoczyć w opisach: liczba dostępnych mocy mówi coś o sposobie prowadzenia leczenia. Agomelatyna, maprotylina i reboksetyna mają po jednej mocy, wortioksetyna cztery plus krople. Im drobniejsze stopnie, tym precyzyjniej lekarz może dobierać dawkę i tym łagodniej ją zmniejszać przy odstawianiu.

Czego z tabeli nie odczytasz

Zestawienie jest przydatne do rozmowy z lekarzem i bezużyteczne jako narzędzie samodzielnego wyboru. Cztery rzeczy zostają poza kolumnami.

• Twoja historia leczenia. Lek, który kiedyś zadziałał i był dobrze tolerowany, ma pierwszeństwo przed każdą teoretyczną przewagą innej grupy.
• Choroby współistniejące. Zaburzenia rytmu serca, padaczka, choroby wątroby czy jaskra przesuwają wybór w sposób, którego z profilu działań niepożądanych nie da się odczytać.
• Pozostałe przyjmowane leki. Tramadol, tryptany, leki przeciwzakrzepowe i dziurawiec zmieniają rachunek ryzyka niezależnie od grupy.
• Choroba afektywna dwubiegunowa w wywiadzie. Zmienia całą logikę leczenia i wymaga oceny psychiatrycznej, nie doboru z listy.

Dlatego tabela kończy się tam, gdzie zaczyna się konsultacja psychiatryczna. Lek przeciwdepresyjny dobiera lekarz po wywiadzie i po sprawdzeniu, co pacjent już przyjmuje.

Najczęstsze pytania